Tảo mộ là phong tục để thể hiện sự thành kính, lòng biết ơn của con cháu đối với ông bà, tổ tiên vào dịp cuối năm.

Tảo mộ là dịp để các thành viên trong gia đình cùng lên dọp dẹp lại phần mộ và tưởng nhớ về tổ tiên

Trong quan niệm của người Việt, năm cũ đi qua, đón mừng năm mới, mọi thứ đều phải được chỉnh trang, sắm sửa cho sạch sẽ, khang trang, mới mẻ kể cả cho người ở dương gian và những người đã khuất. Vì vậy, cuối năm là dịp các gia đình, dòng họ tổ chức đi tảo mộ nhằm quét dọn, sửa sang lại mộ phần cho gọn gàng sạch đẹp đồng thời mời ông bà tổ tiên về ăn Tết với gia đình, con cháu.

Tảo mộ cuối năm còn thể hiện lòng hiếu kính, sự biết ơn của con cháu với ông bà, tổ tiên, nhắc nhở cháu con về đạo lý uống nước nhớ nguồn, chim có tổ, người có tông, nó trở thành một nét đẹp văn hóa truyền thống, đặc trưng riêng của người Việt. Vì vậy, vào mỗi dịp Tết đến xuân về, dù có đi đâu xa người dân Việt Nam vẫn dành thời gian trở về quê hương để thăm viếng mộ phần, dâng nén tâm nhang tưởng nhớ tổ tiên. Đây cũng là dịp để con cháu đoàn tụ sum vầy, ôn lại những kỷ niệm gia đình, giãi bầy tâm tư, tình cảm với người đã khuất, qua đó giáo dục truyền thống gia đình. Khi đi tảo mộ các bậc cha mẹ, ông bà thường dẫn con cháu đi theo, trước là để hướng dẫn cho con cháu nhận biết phần mộ gia tiên, hiểu rõ quan hệ huyết thống dòng tộc, từ đó biết nhớ ơn công đức tổ tiên, thêm tôn kính các bậc tiền bối.

Lễ vật không cần cầu kỳ nhưng phải thể hiện được sự thành kính

Lâu dần, tảo mộ đã trở thành một nét đẹp truyền thống, đặc trưng riêng của người Việt mỗi khi Tết đến xuân về. Vì vậy dù có đi xa nhưng vào mỗi dịp Tết, người dân Việt Nam đều dành thời gian trở về quê hương để thăm viếng phần mộ của người đã khuất

Lễ vật đem đi tảo mộ không cần quá cầu kỳ nhưng cần phải thể hiện được sự thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên. Khi đi tảo mộ cần chuẩn bị: Nến, trà, rượu, nước, tiền vàng, trầu cau, nhang và trái cây. Các gia đình có thể chuẩn bị lễ chay hoặc lễ mặn. Đối với lễ chay, cần chuẩn bị thêm bánh, gạo, muối, chén mật, xôi chè. Lễ mặn sẽ có thêm chân giò, gà luộc hoặc giò.

Tảo mộ là nét đẹp truyền thống của văn hóa Việt Nam

Lễ tảo mộ thường được tổ chức vào một ngày dịp cuối năm, khoảng từ ngày 20 đến trước 30 tháng Chạp tùy theo tập tục hay quy định riêng của từng địa phương, dòng họ. Có họ lấy một ngày cố định, ghi vào gia phả để con cháu theo đó mà thực hiện. Hàng năm, đến đúng ngày giờ đã định, con cháu dù ở gần hay xa, chủ động sắp xếp công việc có mặt để cùng tham gia việc họ. Có nơi lại quan niệm rằng, Tết Âm lịch sớm được bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp, ngày ông Công ông Táo lên trời nên lễ tảo mộ phải được thực hiện trước ngày đó. Ở những địa phương này, các dòng họ thường tổ chức tảo mộ vào ngày 20 hoặc 21 tháng Chạp. Cũng có gia đình con cháu làm ăn, sinh sống ở xa, điều kiện đi lại khó khăn nên có thể bố trí về thăm quê, thắp hương mồ mả tổ tiên sớm hơn.

Khi đi tảo mộ, cần lưu ý: Không được giẫm đạp và làm xáo trộn phần mộ, không được nói tục, chửi bậy, lớn tiếng, hát hò, ...